مرز قانونی میان صادرات تجاری مصنوعات، ورود شمش برای تولید، واردات زیورآلات آماده و حمل طلای شخصی همراه مسافر؛ با تمرکز بر اثر مقررات بر قیمتگذاری، موجودی و سرمایه در گردش ویتریندار
در مقررات تجارت خارجی طلا، شکل فیزیکی کالا تعیینکننده است. چهار گروه زیر نباید با یکدیگر مخلوط شوند:
| نوع طلا | قاعده کلی |
|---|---|
| مصنوعات ساختهشده برای صادرات تجاری | با مجوز بانک مرکزی و انجام تعهد صادراتی مجاز است |
| مصنوعات ساختهشده برای واردات تجاری | مسیر عمومی آزاد ندارد؛ ورود قطعی تجاری فلز گرانبها اصولاً به شمش استاندارد محدود شده است |
| شمش استاندارد وارداتی | با رعایت ضوابط بانک مرکزی، استاندارد، گمرک و منشأ ارز امکانپذیر است |
| زیورآلات شخصی مسافر | تا سقف مقرر و فقط برای مصرف شخصی؛ قابل استفاده بهعنوان مسیر تأمین تجاری نیست |
| طلای آبشده، شمش و مسکوک صادراتی | خروج آنها اصولاً ممنوع است، مگر توسط بانک مرکزی یا در استثناهای قانونی |
| ورود موقت برای پردازش | تابع تشریفات ورود موقت، تولید، صادرات مجدد و تسویه گمرکی است |
نکته محوری این است:
مجوز حمل شخصی ۱۵۰ گرم، مجوز واردات یا صادرات تجاری طلا نیست.
اگر چند قطعه نو، مشابه، بستهبندیشده یا دارای قرینه فروش همراه مسافر باشد، حتی زیر ۱۵۰ گرم نیز ممکن است از نظر گمرک ماهیت تجاری پیدا کند.
چه چیزی تغییر کرد — واقعیت، با منبع و تاریخ
۱. چارچوب اصلی ورود و صدور فلزات گرانبها
آییننامه ورود و صدور فلزات گرانبها ابتدا در ۴ تیر ۱۳۹۸ تصویب و در ۱۶ خرداد ۱۴۰۲ اصلاح شد. این آییننامه، مصنوعات طلا را کالایی میداند که از تغییر شکل فلز خام و ایجاد ارزش افزوده برای استفاده زینتی، تجاری یا صنعتی ساخته شده است. متن رسمی آییننامه بانک مرکزی
مهمترین احکام آن عبارتاند از:
- ورود قطعی تجاری فلزات گرانبها توسط اشخاص حقیقی و حقوقی، اصولاً باید بهصورت شمش استاندارد باشد.
- شمش استاندارد باید حداقل عیار ۹۹۵ در هزار و حداقل وزن یک کیلوگرم داشته باشد.
- ورود طلای ذوبشده خام برای تولیدکنندگان، به تأیید وزارت صمت و تأیید انطباق سازمان ملی استاندارد نیاز دارد.
- صادرات مصنوعات طلا فقط با مجوز بانک مرکزی و رعایت مقررات گمرکی و ارزی مجاز است.
- صادرات شمش، طلای ذوبشده خام و مسکوک اصولاً ممنوع است؛ مگر توسط بانک مرکزی یا در استثناهای تصریحشده.
- مصنوعات صادراتی طلا و پلاتین باید حداقل ۵ درصد ارزش افزوده داشته باشند؛ حداقل ارزش افزوده مصنوعات نقره ۱۵ درصد است.
این ۵ درصد را نباید مستقیماً برابر «اجرت درجشده روی فاکتور فروشگاه» دانست. نحوه احراز ارزش افزوده صادراتی باید با ضوابط بانک مرکزی، گمرک و مدارک تولید تطبیق داده شود.
۲. تعهد ششماهه صادرکننده مصنوعات طلا
صادرکننده مصنوعات طلا باید نزد بانک مرکزی تعهد بسپارد و حداکثر ظرف شش ماه از یکی از روشهای زیر تعهد خود را تسویه کند:
- واردات معوض فلز گرانبها بهصورت شمش استاندارد یا طلای ذوبشده خام، به همان نسبت و میزان؛
- فروش ارز حاصل از صادرات به بانک یا صرافی دارای مجوز بانک مرکزی.
بنابراین درآمد صادراتی از دو جزء متفاوت تشکیل میشود:
- ارزش خود طلای خارجشده؛
- ارزش افزوده حاصل از طراحی، ساخت، مخراجکاری، برند، بستهبندی و فروش.
اگر فقط مبلغ ریالی فروش ثبت شود و وزن طلای معادل آن کنترل نشود، سود واقعی صادرات قابل تشخیص نخواهد بود.
۳. امکان استفاده از شمش واردشده قبل از صادرات
در اصلاحیه ۱۶ خرداد ۱۴۰۲ مقرر شد صادرکنندهای که از یک سال قبل از صادرات، شمش استاندارد وارد کرده باشد، بتواند با دریافت مجوز بانک مرکزی و تا میزان متناظر، بدون سپردن تعهد یا تضمین جدید، مصنوعات طلا صادر کند.
این حکم برای تولیدکنندهای مهم است که ابتدا ماده اولیه رسمی وارد کرده، در داخل کشور روی آن ارزش افزوده ایجاد کرده و سپس محصول را صادر میکند. ارتباط وزنی و اسنادی میان شمش ورودی و مصنوعات خروجی باید قابل اثبات باشد.
۴. فعالشدن سهمیه واردات طلا از محل صادرات مصنوعات
در ۵ اسفند ۱۴۰۴، سامانه جامع تجارت اعلام کرد سهمیهای با عنوان «واردات طلا از محل صادرات طلا و مصنوعات» برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان مصنوعات طلا فعال شده است.
میزان سهمیه هر شخص براساس استعلام از بانک مرکزی درباره تعهد رفعنشده او تعیین میشود. پروندههای ثبت سفارش قدیمی نیز در همان حوزه قبلی ادامه پیدا میکنند و برای سهمیه جدید، استثنا یا معافیت خاصی اعلام نشده است. اطلاعیه سامانه جامع تجارت به نقل از خبرگزاری مهر
این تغییر به معنی آزادشدن واردات گردنبند، دستبند یا انگشتر خارجی برای عرضه در فروشگاه نیست. موضوع، ایجاد مسیر سامانهای برای واردات طلا در مقابل تعهد صادراتی تولیدکنندگان و صادرکنندگان است.
۵. تشدید کنترل مسیر واردات شمش
براساس بخشنامه ۲۳ مرداد ۱۴۰۳ بانک مرکزی، واردات شمش از برخی منابع ارزی، علاوه بر اظهار و ترخیص، میتواند به تحویل و عرضه آن در بانک مرکزی یا مرکز مبادله ارز و طلای ایران وابسته باشد. در برخی رویهها، تأیید عرضه باید حداکثر ظرف ۶۰ روز تقویمی پس از ترخیص ارائه شود. متن بخشنامه بانک مرکزی
این مقررات مربوط به شمش و رفع تعهد ارزی است و نباید بهعنوان مجوز واردات مستقیم مصنوعات آماده تفسیر شود.
۶. مقررات زیورآلات همراه مسافر
طبق مقررات گمرکی مسافران:
- ورود زیورآلات طلا، نقره و پلاتین برای مصرف شخصی، مجموعاً تا ۱۵۰ گرم مجاز است.
- تعداد مجاز، در حالت عادی از هر نوع یک عدد، برای گوشواره یک جفت و برای النگو حداکثر شش عدد است.
- ورود بیش از این مقدار به مجوز بانک مرکزی نیاز دارد.
- خروج زیورآلات شخصی همراه مسافر نیز مجموعاً تا ۱۵۰ گرم مجاز است.
- خروج شمش، طلای ذوبشده خام و سکه از مسیر مسافری ممنوع است.
این صفحه در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ بهروزرسانی شده است. مقررات گمرکی شهر فرودگاهی امام خمینی
استفاده از مسافر برای جابهجایی مستمر کالای فروشگاه، شکستن محموله میان چند نفر یا حمل مصنوعات نو با هدف فروش، مسیر تجاری محسوب میشود و میتواند مشمول مقررات قاچاق کالا و ارز شود.
چرا برای ویتریندار مهم است؟
ممکن است تصور شود واردات و صادرات فقط موضوع تولیدکننده یا صادرکننده بزرگ است؛ اما ویتریندار از چهار مسیر مستقیماً درگیر میشود:
منشأ قانونی موجودی
اگر کالای خارجی بدون اسناد گمرکی و فاکتور رسمی وارد موجودی فروشگاه شود، ویتریندار نمیتواند منشأ آن را در انبار، سامانه مؤدیان یا رسیدگی مالیاتی اثبات کند. عبارتهایی مانند «مسافری»، «از دبی رسیده» یا «دوستمان آورده» جایگزین سند تجاری نیست.
فروش به مشتری خارجی
فروش آنلاین یا حضوری به مشتری خارجی، اگر به خروج کالا از کشور منجر شود، لزوماً فروش عادی داخلی نیست. صدور فاکتور ریالی یا دریافت وجه در حساب داخلی، تشریفات صادرات، اظهار گمرکی و تعهد ارزی را حذف نمیکند.
بازگشت یا تعمیر کالا
ارسال یک قطعه به خارج برای تعمیر، آبکاری، نصب سنگ یا تکمیل ساخت باید در مسیر خروج موقت ثبت شود. در غیر این صورت، هنگام بازگشت ممکن است کالا بهعنوان کالای خارجی جدید تلقی شود.
ریسک ضبط کالا و از بین رفتن سرمایه
در طلا، کوچکترین محموله میتواند ارزش بالایی داشته باشد. اشتباه در اظهار، عیار، وزن، تعداد، منشأ یا مقصد میتواند باعث توقف کالا، افزایش هزینه نگهداری، تأخیر در فروش و ایجاد موقعیت باز طلا شود.
اثر عملی بر قیمتگذاری
قیمت صادراتی مصنوعات نباید فقط از تبدیل قیمت داخلی به دلار یا درهم ساخته شود. فرمول اقتصادی کاملتر چنین است: قیمت صادراتی=ارزش طلای خالص+اجرت تحققیافته+ارزش سنگ و متعلقات+هزینه استاندارد و ارزیابی+بستهبندی و حمل بیمهشده+هزینه گمرک و کارگزار+هزینه وصول ارز+ذخیره ریسک نوسان
چهار نرخ باید ثبت شود
| مرحله | نرخ مرجع موردنیاز |
|---|---|
| تثبیت قیمت برای مشتری خارجی | نرخ طلا و ارز در لحظه سفارش |
| تخصیص یا تولید کالا | نرخ زمان تأمین طلا |
| خروج کالا از گمرک | نرخ زمان انتقال مالکیت و خروج |
| وصول ارز یا ورود طلای معوض | نرخ زمان تسویه واقعی |
ریسک اقتصادی تقریبی از رابطه زیر به دست میآید: زیان نوسان=گرم طلای بدون پوشش×(نرخ جایگزینی−نرخ تثبیت سفارش)
اجرت اسمی بالا تضمینکننده سود نیست. ممکن است سود اجرت در فاصله تولید تا دریافت ارز، با افزایش قیمت طلا یا کاهش ارزش ریال از بین برود.
اثر عملی بر موجودی
موجودی صادراتی را از ویترین داخلی جدا کنید
هر قطعه صادراتی باید حداقل این اطلاعات را داشته باشد:
- شناسه کالا یا SKU؛
- وزن ناخالص؛
- وزن خالص طلا؛
- عیار؛
- وزن و نوع سنگ؛
- کد سازنده؛
- شماره فاکتور خرید یا تولید؛
- کشور مقصد؛
- وضعیت اظهار گمرکی؛
- شماره کوتاژ؛
- تاریخ خروج؛
- روش رفع تعهد؛
- وضعیت ورود طلای معوض یا وصول ارز.
وزن سنگ و طلای خالص را مخلوط نکنید
برای مصنوعات نگیندار، وزن ناخالص کالا مبنای مناسبی برای محاسبه طلای صادراتی نیست. وزن سنگ، قفل، فنر و اجزای غیراطلا باید جدا شود.
برای طلای ۱۸ عیار: طلای خالص نظری=وزن خالص بخش طلا×۰.۷۵۰
مبنای نهایی اظهار و تعهد باید با روش مورد پذیرش گمرک و بانک مرکزی تطبیق داده شود؛ محاسبه داخلی فروشگاه بهتنهایی کفایت نمیکند.
کالای صادراتی را همزمان نفروشید
از لحظه تأیید سفارش صادراتی، موجودی باید از حالت «قابل فروش» به «رزروشده برای صادرات» منتقل شود. فروش همزمان همان SKU در ویترین، سایت یا مارکتپلیس میتواند باعث عدم تأمین و زیان جایگزینی شود.
اثر عملی بر نقدینگی
صادرات طلا فروش نقدی کوتاهمدت نیست
چرخه نقدینگی شامل مراحل زیر است:
- خرید یا تخصیص طلا؛
- تولید و کنترل کیفیت؛
- دریافت مجوز؛
- اظهار و خروج گمرکی؛
- تحویل در مقصد؛
- وصول وجه؛
- رفع تعهد ارزی یا ورود طلای معوض.
اگر هر مرحله متوقف شود، سرمایه فروشگاه به شکل کالا، کالای در راه یا حساب دریافتنی خارجی قفل میشود.
مطالبات را به گرم طلا نیز ثبت کنید
طلب معادل طلا=نرخ هر گرم در زمان تثبیت معاملهمطالبه وصولنشده
طلب ۱۰ میلیارد تومانی در دو تاریخ مختلف، ریسک یکسانی ندارد. معیار اصلی این است که با مبلغ طلب، در زمان وصول چند گرم طلا میتوان جایگزین کرد.
دوره ششماهه به معنی امکان بیبرنامگی نیست
مهلت ششماهه، آخرین مهلت ایفای تعهد است؛ نه دوره مناسب وصول. فروشنده باید سقف داخلی کوتاهتری تعیین کند؛ برای مثال:
- دریافت پیشپرداخت پیش از تولید؛
- تسویه قبل از خروج یا تحویل اسناد؛
- سقف اعتبار برای هر خریدار؛
- توقف سفارش جدید در صورت عبور مطالبات از حد تعیینشده؛
- پوشش وزنی طلای فروختهشده تا زمان تسویه.
آنچه هنوز قطعی نیست
واردات مصنوعات آماده برای همه فعالان آزاد نشده است
فعالشدن سهمیه واردات طلا از محل صادرات مصنوعات، به معنی صدور مجوز عمومی واردات زیورآلات خارجی نیست. تعرفه، نوع کالا و مجوزهای پرونده باید در سامانه جامع تجارت بررسی شود.
الگوریتم دقیق سهمیه عمومی نشده است
اعلام شده میزان سهمیه براساس تعهد رفعنشده و استعلام بانک مرکزی تعیین میشود؛ اما فرمول دقیق، زمان پاسخ و نحوه رسیدگی به اختلاف سهمیه، در اطلاعیه عمومی توضیح کامل ندارد.
نحوه احراز ارزش افزوده ۵ درصدی نیازمند استعلام پرونده است
این حداقل در آییننامه آمده، اما محاسبه آن برای مصنوعات نگیندار، برنددار، دستساز یا دارای خدمات طراحی ممکن است به مستندات و نظر مرجع مربوط وابسته باشد.
مقررات کشور مقصد متفاوت است
مجوز خروج از ایران به معنی امکان فروش در کشور مقصد نیست. کشور مقصد ممکن است درباره عیار، حک استاندارد، منشأ طلا، مالیات واردات، VAT، مبارزه با پولشویی و حمایت از مصرفکننده مقررات مستقلی داشته باشد.
استرداد مالیات ارزش افزوده فوری و خودکار نیست
صادرات از مبادی رسمی در چهارچوب ماده ۱۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده قرار میگیرد؛ اما استرداد احتمالی به اظهار رسمی، پروانه صادراتی، اسناد خرید و رفع مغایرت وابسته است. قانون مالیات بر ارزش افزوده
محدودیتهای بانکی و تحریم همچنان باقی است
داشتن مجوز صادرات، انتقال بانکی بینالمللی را تضمین نمیکند. روش وصول وجه، بانک واسط، کشور خریدار و کنترل منشأ پول باید قبل از خروج کالا تعیین شود.
قابلیت جدید «جستجوی طلای کماجرت» به سایت اضافه شد! به مناسبت رونمایی از این ویژگی، از امروز تا پایان هفته میتوانید محصولات منتخب ۱۰ گالری برتر پلتفرم ما را با پایینترین میزان اجرت خریداری کنید. همین حالا به صفحه جشنواره سر بزنید.